CİRCUS MAXİMUS

Roma…
Roma’yı, Roma kentini incelerken ne yazık ki eğlence hayatını, kutlamalarını, tören alaylarını, geçit törenlerini göz ardı etmeye imkân yoktur. İşte bu yüzden de bu yazımda sizlere; hipodrom ve kitlesel eğlenceler için kullanılan circus yapılardan söz edeceğim.

Gladyatör oyunları ve araba yarışlarının gerçekleştirildiği circuslar Roma mimarlığına özgü yapılardır. Bu yapıların en büyüğü başkent Roma’da inşa edilen Circus Maximus‘tur.

Görsel 2. Circus Maximus Haritada ve Planda Gösterimi

Circus Maximus, Palatinus ve Aventinus tepeleri arasında bulunan bir eğlence alanıdır. Romanın, bahar tanrısı olarak adlandırdığı Floraia Tanrıçasına adanan ve Baharı simgelediği düşünülen Floraia Şenliğinde Circus Maximus tapınağının çevresinde eğlenceli, oyunlar oynanıp, şarkılar söylenmekteydi. Roma’da sosyal hayat hakkında pek çok fikir veren circus yapılardan Circus Maximus’da Romalı kadınların atlı araba yarışlarına katılma hakları bulunmaktaydı.

Romalılar halk için tanrılar onuruna bazıları gelenekselleşmiş oyunlar tertipliyordu. Savaş zamanlarında bu oyunlar tanrılara ithaf edilerek yapılırdı, ayrıca iç savaşlar ve salgın hastalıklar sırasında da adak oyunları düzenlenirdi. Daha geç tarihlerde üst sınıftan vatandaşlar öldüğünde de bu tür oyunlar düzenlenmeye başladı. Bu oyunlardaki başlıca faaliyetler at ve araba yarışları, bazen boks, nadiren diğer atletik yarışlar şeklindeydi.

Görsel 3. Gladyatör Oyunları ve Araba Yarışlarının Duvar Resimleri ve Kabartmaları

Circus Maximus 550 metre uzunluğunda 115.8 metre genisliğindedir; Bu yapı o kadar büyüktür ki, M.Ö. 4. yüzyıl otoritelerinden birinin belirttiğine göre, seyirciler için 385.000 kişilik yeri vardır.

Görsel 4. Circus Maximum Boyutu Hakkında Temsili ve Gerçek

Roma’da tören alayları uzun bir rota halinde ilerler ve Circus Maximus’ta son bulurdu. Rota boyunca ve söz konusu yapının da içinde zaferle ilgili anıtlar, zafer alayının rahat izlenmesine olanak veren revaklar (bir yapıda, üstü örtülü ve önü açık yer, sundurma), tiyatro ve hipodrom gibi yapılar da bu yol üzerinde inşa edilmiştir. Ayrıca Circus Maximus tarihini ve mekanını aşarak çevresindeki yapıları ve inşaatları (Kolezyum ve yapılan diğer circusları da etkilemiştir), insanların zihinlerini hatta günümüz insanının dahi etkileyen bir ilham kaynağı olmuştur.

Görsel 5. Circus Maximus’tan Revak Örnekleri Temsili ve Gerçek

Circus U planlıydı ve yarışların gerçekleştiği arenanın etrafında izleyiciler için yapılmış koltuk basamakları vardı. Circusun merkezinin aşağısında bir engel (spina), U biçimli yapının açık ucunda ise başlangıç kapıları bulunmaktaydı. Spinanın her bir ucuna doğru yedi işaret vardı; bunlardan her biri bir tur tamamlandığında çıkarılırdı. Spina heykeller, dikilitaşlar, su havzaları ve çeşmeler ile süslenmiştir. Hatta MÖ 31’de alev alan ve Augustus döneminde yeniden inşa edilen Circus Maximus’un MS 81’de senato imparator Titus’un onuruna yakın doğu ucuna üç gözlü bir zafer takı yaptırdı.

Görsel 7. Circus Maximus’ta Bulunan Titus’un Zafer Takı Hakkında Kalıntılar

Günümüzde Circus Maximus’ta hala kazı çalışmaları sürmektedir. Bununla birlikte yapı geçen zamana ve değişen toplum yapısına rağmen hala ilk günkü amacıyla kullanılmaktadır. Ziyaretçilere açık olmasının yanında inşasının ilk anından beri üzerine aldığı insanları bir araya getirme ve sosyalleştirme görevine de bilfiil devam etmektedir.

Görsel 7. Circus Maximus’ta Yapılan Sosyal Aktivitelerden Kareler

KAYNAKÇA

1. Üçer Karababa, İdil, 2006; Roma Dönemi Tören Alaylarının Kent Dokusuna Etkileri:
Roma ve İstanbul’daki Zafer Alayları, Olba, 14, s. 127-149
2. Yıldızturan, D., Kuruluşundan Doğu-Batı Olarak İkiye Ayrıldığı M.S. 395’e Kadar
Roma’da Spor, Oyunlar ve Gösteriler, International Journal of Mountaineering and Climbing, 2019, 2(2), s. 35-45
3. Uzun, Recep Nur, 2019; Antik Çağlardaki Spor Figürlerinin Farklı Alanlardaki Lisans Öğrencileri Tarafından Algılanması, Yüksek Lisans Tezi, On Dokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Spor Yöneticiliği Ana Bilim Dalı, Samsun, s. 15
4. Altunbeğ Turgut, Ceren, 2019; Roma Dönemi Şehircilik Anlayışı, Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 26, s. 273-302
5. Elif Burcu Özkan, “Iuvenalıs’in 3. Yergisinde Başkalaşan Roma”, Academia, s.10
6. Margaret Howatson ve Faruk Ersöz, Oxford Antik Çağ Sözlüğü, Kitap Yayınevi, İstanbul 2017, s. 1.
7. Susan Bandy, “Women and Sport From Antiquity to the I9th Century”, Olympic Review, 5, 2000, s. 11
8. https://www.teggelaar.com/en/welcome/
9. https://www.livius.org/articles/place/rome/rome-photos/


Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s